Neden önemli?
Yüksekten düşme, inşaatlarda ölümlü kazaların en büyük nedenidir. Bu yüzden mevzuat; boşlukların, galeri ve asansör kuyularının, döşeme ve cephe kenarlarının toplu koruma önlemleriyle kapatılmasını ve güvenlik ağlarının standartlara uygun kurulmasını şart koşar.
İdari para cezaları (2026)
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 26. maddesine göre uygulanan cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; 2026 için oran %25,49'dur. Aşağıdaki tutarlar temel cezalardır:
| İhlal | 2026 temel ceza | Nasıl uygulanır |
|---|---|---|
| Gerekli sağlık ve güvenlik tedbirlerini almamak, gerekli araç ve gereçleri sağlamamak (md. 4) | 44.443 ₺ | Her bir yükümlülük için ayrı ayrı |
| Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak (md. 10) | 66.725 ₺ | Aykırılık sürdükçe her ay 100.119 ₺ |
| İş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmemek (md. 6) | 111.263 ₺ | Görevlendirilmeyen her kişi için, her ay |
| Çalışanlara İSG eğitimi vermemek (md. 17) | 8.980 ₺ | Çalışan başına |
| Standartlara uygun, CE işaretli kişisel koruyucu donanım temin etmemek | 8.980 ₺ | Çalışan başına |
Cezalar katlanır. Tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre temel ceza artırılır. Yapı işleri çok tehlikeli sınıftadır: 10'dan az çalışanda %50, 10–49 çalışanda %100, 50 ve üzeri çalışanda %200 artırım uygulanır. Örneğin 50'den fazla çalışanı olan bir şantiyede uzman görevlendirmemenin aylık cezası 333.789 ₺'ye çıkar.
İşin durdurulması
Denetimde çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir durum tespit edilirse (örneğin korumasız galeri boşluğu ya da ağı olmayan cephe kenarı), 6331 sayılı Kanun'un 25. maddesine göre tehlike giderilene kadar iş durdurulur. İş durduğu sürede çalışanlara ücretleri ödenmeye devam eder; proje takvimi, hakediş ve gecikme cezaları ise işverenin üzerinde kalır.
Cezai sorumluluk
Önlem alınmadığı için bir çalışan yaralanır ya da hayatını kaybederse; işveren, işveren vekilleri (şantiye şefi, proje müdürü) ve sorumluluğu bulunan diğer kişiler hakkında ceza soruşturması başlar:
- Taksirle öldürme (TCK md. 85): 2 yıldan 6 yıla kadar hapis. Birden fazla kişinin ölümü ya da ölümle birlikte yaralanma halinde 2 yıldan 15 yıla kadar hapis.
- Bilinçli taksir (TCK md. 22/3): Tehlikeyi öngörüp “bir şey olmaz” diyerek önlem almamak. Ceza üçte birden yarıya kadar artırılır. Yargıtay, bilinen İSG eksikliklerinin giderilmemesini sıklıkla bilinçli taksir olarak değerlendirir.
- Taksirle yaralama (TCK md. 89): Üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası; yaralanmanın ağırlığına göre artırılır.
Taksirle öldürme suçunda soruşturma için şikâyet gerekmez; savcılık resen harekete geçer.
SGK rücu ve tazminat
- SGK rücu (5510 sayılı Kanun md. 21): İş kazası işverenin İSG mevzuatına aykırı davranışı sonucu olduysa, SGK'nın yaptığı tedavi giderleri ile bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri işverenden geri alınır. Bu tutar çoğu zaman bir ağ sisteminin onlarca katıdır.
- Maddi ve manevi tazminat: Kazazede ya da ailesi; iş göremezlik, destekten yoksun kalma ve manevi tazminat davası açabilir (Türk Borçlar Kanunu md. 417).
- Asıl işveren ve alt işveren birlikte sorumlu tutulabilir; işi alt yükleniciye vermek sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Rakamların ötesi
Hiçbir ceza tutarı, sabah işe giden birinin akşam evine dönmemesinin karşılığı değildir. Bir kazanın ardından geride kalan; çocuğuna nasıl söyleyeceğini bilemeyen bir eş, ekip arkadaşının düştüğünü gören ve o şantiyeye bir daha aynı gözle bakamayan çalışanlar, yıllarca süren duruşmalar ve “o gün o ağı kursaydık” diye geçen uykusuz gecelerdir.
Hayatını kaybetmeyip ağır yaralanan bir çalışan için hayat, tekerlekli sandalyede ya da süren tedavilerle devam edebilir. Şantiyenin itibarı, çalışanların motivasyonu ve kurumun adı da bu kazadan payını alır.
Güvenlik ağı tam da bu yüzden vardır: Kimsenin düşmeyeceğini ummak yerine, biri düşerse onu yakalamak için.
Denetimde nelere bakılır?
- Galeri, asansör ve merdiven boşlukları kapatılmış ya da ağla korunuyor mu?
- Cephe kenarlarında konvansiyonel ağ ya da kenar koruması var mı; ağ, çalışılan kattan en fazla 6 m aşağıda mı?
- Ağların TS EN 1263-1 etiketi ve 12 aydan eskiyse geçerli test etiketi var mı?
- Risk değerlendirmesi bu işleri kapsıyor mu; acil durum planı hazır mı?
- Çalışanların İSG ve yüksekte çalışma eğitimleri, sağlık raporları ve KKD zimmetleri tam mı?
- Yaşam hatları çekilmiş ve ankraj noktaları uygun mu?
Denetimden önce şantiyenizi güvenceye alın. Fiyatınızı hemen hesaplayın.
Fiyat hesaplaÖnemli: Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Ceza tutarları 2026 yılı için geçerli temel tutarlardır ve her yıl yeniden belirlenir; güncel tutarlar için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı duyurularına bakınız.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 4, 6, 10, 17, 25, 26
- ÇSGB, 2026 yılı idari para cezaları ve yeniden değerleme oranı (%25,49) duyurusu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, md. 22, 85, 89 · 5510 sayılı Kanun md. 21 · 6098 sayılı TBK md. 417
- İSGGM, “Düşmeyi Önleyici ve Durdurucu Sistemler” (2019) ve “Güvenlik Ağı Sistemleri – 22 Temel Husus”